Kî bi zimanê milyaketa dizane?  

 

Li gundekî mirovekî diçe ber rihma Xwedê, yanî dimre. Gundî jî weke her car, yanî wextê ku yek dimre, hingê ew jî, yanî gundî diçin ser mezela û ji yê mirî re tirbekê dikolin û vedigerin gund, da ku piştî şûştina meyt, ew wî cenazeyê yê mirî bibin ser tirba û wî veşêrin.  

Îcar yekî dîn, yanî yekî kêmaqil, ew jî ji xwe re werê beraday beraday li wan derûdora digere û rêya wî jî bi ser mezela dikeve û ew li wirê dibîne ku wa tirbek nûkolayî û vala û tu kes jî li wan dera tune. Îcar ew mirovê dîn, piçekî jî ji ber baran û bapeşkê, yanî ba û baran bihevre, û ew li gorî aqlê xwe, ji xwe re dibê, de ez ê xwe ji vê şilopê hinekî biparêzim û hema ew xwe dixe hindirê tirbê û ew xwe tam dixe wî cîyê ku mirov cenazê yên mirî di wê derê de bi cî dike.

Îcar gundî, piştî şûştina cenaze, ew wî dixin nav kefen û datînin ser darbestê û radijin darbesta wî kesê mirî û wî dibin ser mezela. Û piştî limêja cenaze, du heb mirov ji wan kesên ku li ser mezela bûn dadikevin hindirê tirbê, da ku mêrikê mirî tê de bi cî bikin. Lê belê bêyî ku haya wan ji yê dîn, yê ku wî xwe di hindirê mezel de veşartî ye, telandî ye hebe!

Îcar wextê ku ew herdu mirov, yên ku dadikevin hindirê tirbê û hema yê dîn ji nişka ve bi qevdika nigê yekî ji wan digre. Îcar hingê, pêşî ew ê ku ew ê dîn bi qevdika nigê wê girtiye, pir bi tirs û bi dengekî bilind, li yên li jorê ne dike qêrîn û ji wan dipirse: kurooo! Ma kîjan ji we bi zimanê Milyaketa dizane? Ji wî tirê, ku yê dîn Milyaket e û hinin ji yên jorê jî bi zimazê Milyaketa dizanin û ew ji wan re dibêje: Ka jê re bibêjin; ku yê mirî ne ew e!  

Îcar yên li jorê ne, pêşî zêde ji wê pirsê tiştekî fêm nakin û ji yên ku li jêrê ne dipirsin, we xêre bira? Ma hûn çi dibêjin? Lê ew mirovê din yê ku ew jî di hindirê tirbê de ye, îcar vê carê ew hîn ji yê din xerabtir dike qare war û dibêje: rasteee rasteeee! Melkemot, yanî Milyaket vê carê zû hatine!

Û îcar piştî wê xeberê, terq bi wan, yanî yên ku li ser mezelane dikeve û îcar serîyo ti bi qurbana niga bî û tev didin dû hev, gir gir gir û direvin diçin gund û miriyê xwe li wê derê bêxwedî dihêlin. Piştî wê terqa, qerebalixa û wê teperepa gundîyan, ew mirovê kêmaqil jî, hêdî hêdî ji tirbê derdikeve û dinêre ku bê wa wana teva çawa daye dû hev û bi alî gud ve direvin, bazdidin û diçin.

Îcar ew jî, yanî yê dîn jî dide dû wan û diçe gund, lê wexta ku ew digêhêje cem gundîyan û ew ji wan, yên ku ji ber wê bûyerê şoq derbas kiribûn û hê hilke hilka wan bû, dipirse: we xêr e, hûn ji bo çi werê tev bihevre reviyan, ma gelo çi bibû? Gundî ji yê dîn re dibejin; hal û mesele… wanî bû.

Li ser wê yekê, mêrikê dîn li wan dinêre, îcar ew mirovên ku hê ew xof û tirs di rûyê wan de xuya dikir û ji ber wê yekê jî, yê dîn û kawik, lê belê piçekî jî bitirs, ji wan re dibêje: na na ewîya ne Milyaket bû, ewîya ez bûm!…

Gundî, pêşî qederekî şaş û mat mayî li hev dinêrin, lê di dû re tev bi hev re hicûmî yê dîn dikin, wey ... dêmekî ew … ti bû he… Îcar gundî ji yê dîn re siqefa, çêra û xebera dikin û dibêjin: hey malmîratê heram nexwe ew… ti bû he!...

Îcar guruko soro te çi xwariye, yanî bi kurtî; xêr û xweşî li we û şekal, kevir, dar û şiv li yê dîn barîn...

 

2006 08 28

Key Xusre (Afrîka)

 

                                   Yê ku zane, zane, yê ku nizane bakê nîska ne!

 

Weke ku tê zanîn, yan jî tê gotin ku yarê jineke bimêr hebû ye. Îcar rojek, didu, sisê, heftîyek, mehek, yanî bi kurtî; wexta ku carekê mêrê jinikê dîçe malê, dinêre ku wa jina wî  û yarê xwe şilfû tazî di nav cîyan de ne…

Li ser yekê; hiş û aqil di serê mêrik de namîne û hema radije bivirê xwe û bera ser pişta yarê jina xwe dide. Û li vê kolanê, li wê kolanê, li vê taxê, li wê taxê û ew lê dike qêrin: kero ti ti, de tu mêrî nereve! Û ew lê dike hiryo hiryo, de nereve!...  

Bi wî awayî, yanî bivir di destê mirik de û daye dû yarê jina xwe û bi wê hêwirzê û qerebalixa wan re, gundî jî derdikevin derve û ew dibên bê ka çi bûye û li wan temaşe dikin. Îcar li dervê gund û li nav ziyana, mêrê jinikê nizîkatî li yarê jina xwe dike û dibêje: kero ma tê bi kur de herî! Ez ê vêga te bigrim û parçe parçe bikim, geber bikim û bikujim!  

Xelkê gund, yên ku derketibûn derva û li wan temaşa dikirin; ji wan dipirsin: we xêr e? ma wî çi kiriye, ku tu werê dixwazî wî bikujî. Lê berî ku mêrê jinikê devê xwe veke; yarê jinikê ji nav ziyanê radihêje baqek nîskên şîn û ji wan re dibêje: hewar e, hewar e, gelî gundîyan! Rehm û ûjdan nema ye, evîya hew tune ji bo baqek nîsk min bikuje!

Li ser wê gotinê, gundî ji mêrê jinikê re dibêjin, dipirsin: mal xerab, ma tu dîn bûyî, ma tê çawa ji bo xatrê baqek nîsk wî mirovî bikujî?

Lê belê mêrê jinikê, yê ku baş zanibû bê mesele çi ye, ji wan re dibêje: hûn dev ji min û wî berdin! Yê ku zane, zane, yê ku nizane baqê nîska ne!

 

Adar 2006

Key Xusre (Anonîm)

 

                                                          Welahî Hemşerim…

 

Zemanê berê eskerîya tirka ji ya vêga dirêjtir bû, yanî çar, pênc sal dirêj bû û xelk jî ne bi dilê xwe diçûn eskerîyê. Îcar gelek mirovan, hem ji ber wê yekê û hem jî ji ber pir sedemên din, wan xwe qeyd nedikirin. Yanî wan ji tirsa eskerîya tirkan re, xwe qeyd nedikirin û ew welê kitim diman. Û îcar wexta ku xelkê mirovekî dewletê, an jî cendirmekî didîtin, wan pêre pêre xwe vedişart. Lê belê gava ku cendirman hinîn kitim zevt dikirin, wan ew digirtin û wî bi zorê dibirin eskerîyê.

Îcar ji ber ku wî zemanî, eskerîkirin di programa xelkê de tune bû, hingê xelk jî ji xwe re dizewicîn, dibûn xwedî mal û çend heb zarokên wan jî çêdibûn. Lê wextê ku ew li cîkî û ji nişka ve leqay cendirma dihatin, û ew dihatin girtin, hingê ji mecbûrî ew diçûn eskerîyê.  

Îcar yekî gundî û yê ku xwedîyê sê, çar zarokan bû û yê ku yek ji wan zarokan wî jî, kurikekî neh, deh salî bû, û rojekê ji rojan li rêya cot ew leqay cendirma dibe! Her çiqas ku ew hewl dide û dixwaze ku ew ji xwe rê bi cîkî de bireve jî, xwe bide alî, lê ew tu fersendê nabîne û cendirmên tirkan tên cem wî û nasnama wî jê dipirsin. Lê belê nasnama çi û halê çi û ew mêrik digrin û tu li kur û Gelî Bolû, an jî cîkî wilo li kur û wî dişînin eskerîyê.  

Lê disa jî û belkî jî mirov dikare bibêje ku şansê mêrik hebû, ji ber ku, eger ku ew piştî çar salan be jî û tevlî temamê zehmetîyan be jî, qet nebe ew bê qeza û bela, eskerîya xwe diqedîne û tê mala xwe.

Îcar li malê ew dibîne ku wa kurikê wî êdî mezin bûye û hema bêje ew bûye xort, zilam.  

Û îcar rojek ji rojên payîzê, yanî wextê cot û rojekê serê sibê zû, mêrik ji kurikê xwe re dibêje: kuro law rabe! Û wan gaya bide pêşya xwe û here cot! Lê kurik bi awirnî piçekî ecêb û ne zêde kêfxweş li bavê xwe dinêre û jê re, bi uslûbê zarûkên zemanê xwe wanî dibêje: wellaaahî hemşerim ez naçim, ji te re lazim be tu here!…  

Îcar li ser wê bersîva ne zêde biedeb, mêrik, yanî bavê kurik, pir hêrs dibe û ew ji kurê xwe re dibêje: ulllaan! Min çar sal eskerî kir hemşerîkî min çênebû, nexwe hemşerîyê min di bin guhê min de çêbûye lê belê xebera min jê tune ye! De rabe her e, hê ku çavên te ziwa ne!…

 

Cotmeh 2006

Key Xusre 

           

 

                                           Wê çaxê; tu kes di malê de nema ye!

 Zemanê ber ne weke vêga rehet bû, gava ku mirov bixwesta ji cîyekî biçûna cîyekî din, yanî ji gundekî biçûna gundekî din, yan jî ji bacarekî biçûna bajarkî din, îcar, bi kurtî wê demê ne weke vê dema me ya vêga bû, yanî otomobîl, erebe, trên, otobus, firok, teyare û hwd tune bûn. Û wê demê pi piranî xelkê ji xwe re bi ker, qantir, hesp û devehopa rêwîtî dikirin, yanî wan ji xwe re bi heywana; hem karê xwe û hem jî wan, ew heywan weke alavên neqilyat û transportê jî bi kar tanîn. Wexta ku ew bo nimûne, ji gundekî bixwesana biçûna gundekî din an jî ji bajarekî biçûna bajarekî din, wan ew heywanên ku navên wan li jorê derbasbûn bi kar tanîn û hê jî li hin cîya ew welê ye.

Îcar qîzikek ji malbatek halxweş û belkî jî mirov dikare bibêje, hinekî dewlemend û ya ku ew xuşka heft birayan bû, dibe bûk ji bo gundekî, ku bi meşa kera qûnaxa sê rojan dûr bû. Lê belê bi hespa ew mesafe dikaribû hinekî kêmtir bibûna. Îcar wextê ku mesafe wisa dûr dibû û bi wan îmkanê wanî kêm, wê wextê çûyin û hatin jî dibû ji salê carek, an jî ji du salan carek û carinan belkî jî zêdetir. Îcar ew bûk, li mala xwe ya nû û di wê navberê de zemanekî dirêj derbas dibe, ku ew her û hal derfetê wê çênabin ku ew serîkî li mala bavê xwe bide û ew tu xeberekê jî ji mala bavê xwe nagre, bê ka gelo hal û wextê wan çawa ye.

Û rojekê ji rojan, yekî ji gundê wan, yanî ji gundê bûkê yê nû, yê ku ew bi bazirganîyê jî mijûl bû, rêya wî bi şiklekî bi wî gundê mala bavê wê bûkê dikeve û ew mirovê bazirgan ji xwe re dibêje; de hey ku rêya me bi vî gundî jî ketîye, hema ez ê li halê mala bavê wê qizika ku ji wir e û li gundê me bûye bûk jî bipirsim, ji bo ku, gava ku ez herîm gund, ez ê bikaribim xeberekê ji wî re bibim û qet nebe, hama ji bo ku eyb nebe. Lê wextê ku ew li wan, yanî li mala bavê wê bûkê dipirse, îcar ew dibihîze ku mala bavê wê bûkê û pismamên xwe li hevdu xistine û du heb birayên bûkê hatine kuştin û sê biryên wê jî cendirma girtine û ew birine û xistine hepsê û birayekê wê, yê niv dînik jî bûye muxtar.

Wexta ku mêrikê bazirgan vedigere gundê xwe, ew diçe ba mala wê bûkê, lê belê ew meselê ji bûkê re rast nabêje. Yanî ji bo ku ew bûk xemgîn nebe, ew ê bazirgan meselê bi şiklekî din jê re dibêje; ango ku mala bavê tev pir baş bûn, halê wan pir xweş bû û birayê wê yê bi navê ”filankes” jî bibû muxtar!
Îcar wextê ku ew bûk dibihîze ku ew birayê wê, yê bi navê”filakes” bûye muxtar û hama ew dest pê dike û li xwe dixe, digrî, dibê heware heware û porê xwe dikşîne. Ew xelkê ku li wê derê bûn, jê re, yanî ji bûkê re dibêjin: law ma te xêr e, wa vî camêrî mala bavê te dîtîye û ji te re xeber anîye û ew dibeje; ku tev başin, ma îcar tu dawa çi dikî?

Lê belê ew bûk ji wan re wisa dibêje: eger ku birayê min, yê bi navê ”filankes” bûbe muxtar; wê çaxê tu kes di malê de nema ye!

Adar 2006

Key Xusre    (Anonîm)    

 

  

                                               

                                              Tu yekî pir bêsebrî looo!

 

 

Gava ku gundî ji xwe re tedbîrên ewlekarîyê li derûdora qoxên mirîşkên xwe digrin, wê gavê rêvî jî, mecbûr dibe ku ew jî ji xwe re li cîyekî din li qismetekî bigere.

Û gava ku rêvî ji xwe re; vir de û wir de li çekurekî, ku ew ji xwe re bikaribe lê bikoje, yanî ji xwe re li tiştekî xwarinê digere. Û hema carekê ji dûr ve çavên wî bi tiştekî dikeve û ew pêre pêre xwe li wî tiştî digre û hêdî hêdî ber bi wir ve diçe. Îcar wextê ku ew nêzî wî tiştî dibe, ew, yanî rêvî, pir bihezir, pir bidîqet, hem ji alîyekî de ew derûdora xwe û hem jî ji alîyê din de ew li wî tiştî dinêre. Lê belê ew çi binere! Û rêvîyê gewr yê ku hestiyê parxwanên wî ji birçîna di zikê wî de çûbûn xwarê, carekê dibîne ku wa termê pezekî mirî û bêxwedî li wê derê ye. Rêvîyê qurnas, hê bêtir bihezir li dora xwe dinêre, tûrekê li dora wê beratê dizîvire û dora devê xwe dialêse û hêdî hêdî xwe nêzî wî termê pez dike. Îcar heçî nêzîkbûnê ew xwe nêzîk dike, lê wexta ku piçekî baş li dora wî termî dinêre, ew dibîne ku haylooo! Bê çewa li dora wî laşî, faq û xefk hatine danîn!

Rêvîyê qurnas hinekî difikire û ji xwe re dibêje; ev termê pez têra min î mehekê heye, yanî qûtê mehekê. Û bêguman fersendek werê her roj nayê ber nigên rêvî û ew li ser wê yekê difikire, bê ew ê çawa çarekê ji wan faqa re bibîne û ew yekser berê xwe dide ew cîyê ku ew guman dike, ku belkî gur lê wê derê peyda bibin.

Rêvî qedereki li wan derûdora digere û ew gumana ku wî dikir vala dernekeve û ew leqay gurekî dibe. Rêvî li gur dinêre û jê re dibêje: hooo, merheba birakê gur, tu çawanî, başî? Û qaşo li halê wî dipirse! Ew gurê ku ruhî wî bi xezebê dagirtî û yê ku hew tune ku ew ji nêza bimre, li rêvî dinêre û jê re dibêje: birakê rêvî, çi baş û çi hal, ji birçîna zikê me bi piçta me ve zeliqîye, em hew tine ku ji birçîna bimrin û tu jî dibêjî hûn çawa ne!

Rêvî dora devê xwe dialêse, awirekê davêje gur û jê re dibje: guhdarî bike birakê gur! Û qet meraq neke, wa min termê pezeki li derê ha dîtîye, de haydê were em bi hev re herin û ew laş, ew ê têra te ya heftîyekê bike! Guhên gur mûç dibin, li rêvî dinêre û jê dipirse: birakê rêvî ma  tu bera dibêjî? Rêvî bersîva wî dide, yanî jê re dibêje: bi serê bavê te, birakê gur! Û eger ku tu ji min bawer nakî, were em bi hev re herin wir. Îcar gur: ê birakê rêvî, ka bêje bê ew li kê derê ye û ma çima tu wî naxwî? Rêvî: ava ew li derê ha ne û li ser mesela xwarinê, birakê gur weke ku tu ji baş dizanî, yê me rêvîya îmkanên me ji yê we guran pirtir in, yanî her çiqas gundî zêde tedbîra li ber koxên xwe bistînin jî, lê em dîsan rêyekê dibînin. Mesela; min do mirîşkek wek betekê xwar, ez têr im û tu li min qet nefikire û ew herdu, yanî rêvî û gur didin dû hev û diçin ber bi wî cîyê ku ew term lê ye.

Û gava ku ew diçin nêzî termê pez, rêvî ji gur re dibêje: ha ji te re, ava ew li vir e, de îcar ka tu ji xwe re lê binêre û ji xwe belkî jî te ji min bawer jî nedikir, da haşte ava ew li ber çavên te ye!

Îcar gava ku çavên gur bi wî termê pez dikeve, êdî ne hiş û ne jî aqil di serê wî de namîne û bêyî ku ew faq û xefka bifikire û hema pêre pêre ew êrîşî wî termî dike û xwe davêje ser wî laşê pez. Lê belê, ew, yanî gur, bi carekê dikeve nav faqê!

Îcar wexta ku ”rebenê” gur hewl dide, da ku ew xwe ji wê faqê derxe û ew, xwe li viyalî û li wiyalî û bê netîce û dîsa ew xwe vir de û wir de badide û ew xwe di nav faqê de digevizîne, digindirine da ku ew bikaribe xwe ji wê faqê derxe, lê belê ew dike û nake ew nikare xwe ji wê faqê derxe û ji ber êşa wê faqê; kaze kaza û zûre zûra wî ye.

Û gava ku gur di wî halî de û hewil dide da ku ew xwe ji wê xefkê xelas bike, hingê rêvîyê gewr dikeve ser hêta pez ya paş û ew hem dixwe û hem jî ji xwe re li gur temaşe dike.

Her çiqas gur li ber rêvî digere û ew xwe davêje tor û bextê wî û jê re dibêje: eman zeman, birakê rêvî, hey malneket ma bextê dinyayê werê ye! Ji bo xatirê Xwedê û Pêxember, alîkarîya min bike!  

Lê belê rêvîyê qurnas, ew goştê ku di devê wî de ye jî, ew wî jî bi îştahek mezin dadiqurtîne, yanî dixwe û dora devê xwe dialêse, tahma devê xwe xweş dike û nigê xwe yê pêş datîne ser hêta pez û li gur dinêre û jê re dibêje: tu yekî pir bêsebrî looo!

 

Adar 2006

(Anonîm) Amadekar: Key Xusre

 

 

                                                           Tiştek di wir de tune!

 

Li bacarekî Siwêdê jinikek qereçî, romî diçe dikanek, mixazeke mezin, ji bo ku ew hinek alava, lazmatiya ji xwe re bikire. Îcar weke ku tê zanîn, dikanên vêga ne weke yên berê ne, yanî ne weke; ”dikana Beko, ku du qalib sabûn bi tenê lê hebûn”. Dikanên vêga gelekî mezin in û gelek şiklê eşya, alava li wan tên firotin, yanî ji xwarinê bigre, cil, lîbas, tiştên elektronîk û hema bêje her tişt li wan tê firotin. Û gelek insan, yanî mişterî, di nava wan mixazan de di tevgerê de ne. Îcar ji alîyekî de, yên ku erebokê bi teker li pêşya wan û ew ji xwe re li tişta, yanî li ew eşyayên ku ji wan re lazime û yên ku ew dixwazin ji xwe re bikirin, ew wan dixin erebokên xwe û ji alîyê din de, yên ku selikên wan di destên wan de, di milên wan de û ew jî ji xwe re, di wan dikana de, vir de û wir de li ew tiştên ku ew dixwazin bistînin, ji xwe re li wan digerin.  

Îcar wextê ku dikan werê mezin bin û bi sedan mirov di nava wan de, di heraketê de bin, hingê hinek tiştê ne zêde baş jî diqewimin, yanî mesela bûyerên weke dizîyê jî rû didin, diqewimin.

Û ew dizîya dikanan, pir hindik hema bêje; ji temamê kategorîyên civatê, çi mezin çi piçûk, çi zengîn çi feqîr, û çi xerîb, biyanî, yan jî siwêdî, ango li ser wê yekê, mirov dikare nûçeyan, xeberan di derheqê dizîya dikanan de, bi rêya televizyona û rojnama, û hema bêje her roj bibîne, an jî di rojnaman de bixwîne.  

Îcar narkoman, pêxas û diz, ji xwe ne hewcî gotinê ye, yanî ew ”camêr”, ji xwe ew debara xwe bi piranî, bi dizîyê dikin, yanî, ji bo ku ew ´nemrin´, yan jî ji bo ku ew pera ji bo narkotikê peyde bikin, ew bi şiklekî ”mecbûrin” ku dizîyê bikin, yanî, dizî ji xwe meslekê wan e û di fêm kirina diziya wan de, mirov zêde zehmetî jî nakşîne.   

Lê eger ku mirov di vê navberê de, ew talana bi milyonan, ya dîrektorên, yanî midûr û şefên fabrîka, şirketa, an jî şefên Skandîya, yan jî birokratên mezin, an jî wezîr û walîyan, û dîsa yan jî, mesela wek serokê Amnesty Înternasyonal û hwd, deyne alîyekî… Yanî, fêm kirina wê dizîya, wê talana van ”camêran”, yên ewqas çavbirçî, an jî ji bitrî, ne weke ya ew ”camêrên” li jorê rehet û hêsan e!     

Îcaar wextê kû dizî li dikana zêde dibe, dikandarî jî mecbûr dibin ku ew jî, ji xwe re hinik tedbîrê ewlekarîyê bistînin, yanî mesela, weke peyde kirina casûsa. Û ew mirovên ku casûstîya dikana dikin, bêşik hinik awayên wan yên xebatê hene û yek ji wan awaya jî ew e, ku ew jî cilê sivîl li wan in û ew jî weke mişrerîyên din, an erebokek li pêşîya wan e û yan jî selika wan di destê wan de ye û goya ew jî ji xwe re danûsitandinê dikin. Awayekî din jî ew e, ku ew casûs di oda de, li ber kamera ne û ew, wan mirovên ku ew ji wan şubhe dikin, ew wan dişopînin û bi wî awayî, ji bo ku ew bikarîbin dizan bidin girtin û qet nebe hinekî dizîyê kêm bikin.     

Li Siwêdê jî, hem di nava siwêdîyan de û hem jî di nava cihê cihê xelkên din de, yanî di nava xerîban û maciran de jî û ji xwe ji bo xwedîyê dikanan ne hewcyî gotinê ye, ku di mesela dizîyê de, şaş rast biheq bêheq, ji qereçîyan zêde gazin tên kirin, ango ku ew pir dizîyê dikin, çi diziya dikana û çi jî ya wekî din.

Îcar ew gazin û tewanbarî, yên di derheqê qereçiyan de, dibe ku piçekî para rastîyê jî tê de hebe, yanî mesela ew, yanî qereçî, îstisna ne tê de, ew tu karî nakin, yan jî pir hindik ji wan kar dikin û ew jî dibe ku ew îdîayek ne zêde vala ye û ji ber wê yekê jî, çavên casûsên dikana bi piranî û ji her kesî zêdetir li ser wana ye.

Û rojek ji rojan, yan jî carek ji caran, wexta ku jinikek qereçî li mixazê û ereboka wê li pêşya wê û ew ji xwe re vir de û wir de û li viyalî û li wiyalî li tiştan dinêre, lê belê bêyî ku haya wê ji bayê felekê hebe, yanî ji casûsên dikanê hebe.  

Casûsekî dikanê, ew jî weke mişterîya selika wî di destê wî de, lê çavên wî li ser jinika kereçî ye û ew dibîne ku jinika qereçî, ya ku fîstanê wê yê tradîsyonel, yê bi qerme û pir giran û yê ku hetanî erdê dirêj lê ye (Zigenar kjol), û ew kirasê ku ew jinik bizor di binî de dimeşîya, ku bê wê çawa tiştekî bi lez xiste binê fîstanê xwe.  

Îcar piştî bêhnikekê, piştî tûrekê, du tûran li dikanê, ew jinik diçe ber bi kasê ve, ji bo ku ew tiştên, alavên ku wê ji xwe re sitendîbû û xistibû ereboka xwe, perê wan tiştan bide.

Lê li ber kasê ew perê hinik alavên ku wê xistibû erbê dide, lê bêguman ew, yê bin fîstan nade û ew dixaze bimeşe û bi rêya xwe de here. Lê belê nobedar, bekçî wê didin seknindin û jê re dibêjin: guman heye ku we tiştekî xistîye binê fîstanê xwe û ew bi destan binê fîstanê wê îşaret dikin, ango ku tiştek di binê wir de heye.

Bêguman jinik wî tiştî înkar dike û bi awayekî ji xwe pir razî, ji wan re dibêje: şaşîtîya we heye, tu tiştek di wir de tune! Ê yê casûs bi çavên serê xwe dîtiye, ku wê jinikê alavekî xistîye binê fîstan xwe û disan ew tekrar dike: em dibên dibe ku tiştek di wir de hebe, îcar ya baş ew e ku tu wî tiştî derxî û perê wî bidî!   

Lê jinika mirtib misêwa înkar dike û ji wan re dibêje: qey weki din karekî we tune, me ji we re got ku tu tiştek di wir de tune! Û îcar bi wî awayî ew nîqaş, ew xire cir, ew minaqeşe û ew gengeşe dom dike, yanî nobedar û casûsên dikanê jê re dibjin: tiştek di wir de heye û jinika qereçî jî ji wan re dibeje: tu tişt di wir de tune!

Îcar; Heye! Tune ye! Heye! Tune ye!...

Û hema carekê jinika qereçî ji nişka ve û bi herdu destan, ji pêş ve radihêje dawa fîstanê xwe, yê qerme kirî û heta ser singa xwe hildide jor û bêyî ku derpîyê piçûk lê hebe û ew ji wan re dibêje: de lê binêrin! Ma min ji we re negot ku tiştek di wir de tune! Û ew pêre pêre dawa fîstanê xwe dadixe xwarê. (Û ew helwesta ku jinika qereçî nîşanî wan dide, îcar ew yek di kultura wan de; heqareta, rûmetşikandina herî mezin e, yanî gava ku jinek heya xwe, organê xwe yê cinsî nîşanî mêrekî bide).   

Û bi wî heraketê wê jinika qereçî, yê ji nişka ve, mêrikên nobedar hinekî şok dibin û dinêrin ku heqîqeten ne derpîyê piçûk lê û ne jî ´tiştek` di wir de heye!

 

Tebax 2006               

Key Xusre 

    

 

                                                               Tê çima nekenî !

 

Etarok,yan jî bi gotinek din û belkî jî mirov dikare bibêje; dikandarê mobîl, an jî dikana seyar, yan jî tiştekî wisa. Îcar etar jî, yên ku zemanê berê û bi piranî cil û ca, yani qumaş û tiştên wilo û pêdiviyên din yên mala, yan bi kera, yan jî bi qantiran, ew li gundan digerîyan û wan eşyayên xwe difrotin xelkê.

Îcar rojekê ji rojan, yek ji wan etaran diçe gundekî û barê xwe li nava orta gund datîne û wan eşyayê xwe ji pişta qantira xwe datîne xwarê û dest pê dike gazî dike: werin cil û caaa, werin cil û caaa! Da ku deng here gundîyan û ji bo ku gundî werin û tiştan, yanî lazmatiyên xwe jê bikirin.  

Û piştî bîstikekê, gundî tev lI dora etar dicivin û ji kê re çi lazime be ew ji xwe re jê dikirin. Lê qumaşekî hinekî biqîmet, giran, yanî piçekî biha jî di nav wan eşyayên wî etarî de hebûye. Îcar gundîyên feqîr, ji xwe nikaribûn wî qumaşî bikirin û heta ew ên ku halê wan hinekî xweş jî bû, ew ji yê etar re dibêjên, ku ew qumaş pir bihaye û tu kes naxwaze ku wî qumaşî bistîne û hê ew werê tev bi hevûdu re, di ber bazarê de û ew dibînin ku wa ji nişka ve Behlûl (Nisredîn Xoce) di wir de derdikeve.

Û piştî selavek û merhebayek kin, Behlûl ji wan dipirse: we xêr e, hûn wisa tev ji bo çi ketine qirika hev û we wilo qirik û gewrî li hevdu qetandiye, yanî dengê ew hêwirze û qerebalxîya we dihat hetanî derveyê gund,  ma gelo ew tiştê ku hûn wisa li serê ketine pêxêra hev û hûn welê li serê li hev nakin çi ye?   

Li ser wê pirsa Behlûl, etar destê xwe datîne ser wî qumaşê biha û ew ji Behlûl re dibêje: Behlûlê delal! Gundî dibêjin ku ev qumaş pir biha ye û ji ber wê yekê jî, kesek naxwaze vî qumaşî bikire. Li ser wê yekê, Behlûl jê yê etar re dibêje: ê baş e, ka wê gavê ez wî distînim. Mêrikê etar li Behlûl dinêre, piçekî di bin simbêlan de dikene û ew jê re dibêje: Behlûlê hêja! Ew qumaş biha ye, tu nikarî wî bistînî! Li ser wê yekê Behlûl bersîv dide: bira, vêga te çi jê ye! Biha ne biha, ma tu ne xwedîyê perê xwe yî, wêêê, hela hela!

Mêrikê etar hinekî dikene û jê re dibêje: ê herê Behlûl efendî, ez dizanim ku perê te tune, ka tu ê pera ji kur bînî? Lê Behlûl li ew mirovên li dora xwe, yanî li ew gundîyên ku li wir bûn dinêre û di dû re berê xwe dide yê etar û jê re dibêje: ê herê belkî wêga destê min piçkî teng be, lê guhdarî bike! Û ew dom dike: binêre etarê hêja! Waye vêga payîz e û piştî ku çile derbas be, ew ê bihar bixêr bê û weke ku tu jî baş dizanî, biharê wextê zayîna pez e, yanî bi destpêka biharê re pez dizên. Îcar havînê koçer, yanî xwedîyên pez, pezê xwe dibin zozana çêrê û payîzê jî ew dîsan ji zozana paşve vedigerin, yanî, ew paşve tên û wexta ku ew colên pezê koçeran paşve tên, ew tev di jora gundê me re derbas dibin û ewder tev tûmik, xirnûf û dirî ne, îcar wexta ku pezê koçera di nav wan sitirîn, dirî, tûmik û hwd de derbas dibe, wê gavê hirîya pez di wan dirî û tûmikan de dieliqe, bi wan ve dizeliqe, yanî bi wan ve dimîne û wê çaxê, ez ê jina xwe bişînim û ew ê wê hirîya ku bi wan tûmikan ve eliqye berhev bike û ew ê wê hirîyê bîne malê, ew ê wê bişo, paqij bike û ew ê wê li şehê hirîyê xe û ew ê wê bi teşîyê birêse û ew ê ew, ji wî rîsî jî gora çêbike û ez ê wan gora bibim li çarşîyê bifroşim û ez ê perekê te bidim te!

Li ser wê bersîva ne zêde kin, mêrikê etar li Behlûl dinêre û vê carê piçekî jî bi dengekî hinekî bilind dike hîre hîr, yanî dikene. Îcar Behlûl, pêşî awirekê davêje gundîyan, yanî li wan dinêre û berê xwe dide mêrikê etar û jê re dibêje: Tê çima nekenî, ji xwe tu zanî ku perê te di berîka te de ye!  

 

Nîsan 2006

Key Xusre (Anonîm)