Ma qey we da, ku vêga…?

 

Li gelek deverên cîhanê, dinyayê, hinek xelk hene, ku henekê xwe bi hin xelkên din dikin. Mesela li Tirkî, tirk henekê xwe bi laza dikin; Temel wisa kir, Temel verê kir, Temel wilo kir û her wekî did.

Îcar li Ewrûpa jî tê gotin ku mesela, li Fransa, fransî nahêlin ku belçîqî herin serê birca Eyfelê û sebeb jî, tê gotin ku, ew, yanî belçîqî li wê derê; findiq û fistiqa diavêjin helîkoptera, yanî ew jî bi şiklekî, dibin weke “lazê” fransîyan.   

Û îcar li Siwêdê Norwecî, li Rûsya ew xelkên qafqasî, li Îspanyayê jî ew xelkên eqelîyet û hwd. Û îcar li Polonya jî qereçî, romî û di vê babetê de, lîste dikare pir dûdirêj bibe.  

Û eger ku mirov di vê mijarê de piçekî lêbikole, îcar bêşik ew ê ew sebebên ku pêkenîna xelkek bi xelkekî din, dê ew ê nijadperestî, yanî rasîzm derkeve holê, lê de bira ew ji lêkolîneran re bimîne.     

Belê, me got li Polonya jî qereçî. Îcar dibêjin li Polonya jî, yekî qereçî, ew jî weke her kesî ji xwe re muracaeta ajotnamê, yanî muracaeta ehlîyetê dike û wekî ku te zanîn, ew jî gerekî ku mirov pêşî têkeve îmtîhana teorî, niviskî û didûre jî, gerek mirov gelekî erebe bajo, hetanî ku mirov gihîşt astekê, sewîyekê û di dûre jî, divê ku mirov têkeve testa ajotinê û ger di wir de jî ku mirov biserket, wê gavê kerta ajotinê didin mirov.

Îcar di têkçûna testê de, divê ku mirov ajotina xwe dom bike, ji bo ku mirov xwe baş hîn bike, ji bo ku mirov disan jinûve têkeve testê û bi wî şiklî ew tişt dom dike, hetanî ku mirov biserkeve.  

Îcar rebenê Qereçî jî û bi gelek zor û zehmetîyan û piştî bêhejmar car, ya ketina testa teorîyê û bi zor û heft bela be jî, ew wê imtîhana teorîyê dide, yanî di wir de ne zêde rehet be jî, dîsan jî ew wek qismî serketinek bi dest dixe. Lê belê di piraktîkê de, yanî di ajotinê de, qereçîyê reben, weke teorîyê ne zêde bi “şans” e. Îcar ew carekê dikeve testê na, du car dikevê na, sê car dikevê na, deh car dikêvê na, bist car dikêvê na, yanî ew kefte left ew zor û zehmetî tu fêde nake.

Û dawîya dawî, mêrikê qereçî dev ji sitendina ehilyetê berdide û ew ji xwe re dibêje: ê ji xwe li vir, yanî li Awrûpa zêde kontirola ajotnamê tune û ez çima serê xwe bi vê ajotnameyê re bîlasebeb û bilaheq ewqasî têşînim!

Û ew, yanî mêrikê qereçî, ji wê rojê û şûnde, ew ji xwe re bê ehilyet erebê dajo.   

Ê tabî bi wî awayî, yanî bê ehilyet erebe ajotin; rojek, didu, sisê, heftek, mehek, îcar weke ku gotinek pêşîyan jî dibêje: “Eger însan teyr  be, dewlet erd e”. Yanî bi gotinek din; teyr çiqas bifire û li hewa bimîne jî, lê wê ew her carekê li bejayîyê deyne û nihayet ew yek, rojek ´xweş´, tê serê mêrikê qereçî jî.  

Yani, rojek ji rojan, wexta ku mêrikê qereçî dîsan wek her car û li ereba xwe siwar, cixara wî di kêleka devê wî de û berçavka wî ya reş li ber çavên wî, qolya wî ya zêr di situyê wî de, nigê wî li ser pedela gazê û destên wî li ser direksîyon û fike fika wî ye, yanî pir bi kurtî, kêf kêfa wi ye. Lê belê feleka xayîn ne bi tenê ji bo me kurdan, lê herweha; ew yek ji bo wî rebenê qereçî jî derbas dibû. Û hema carekê ji nişka ve, qereçîyê belengaz dibîne ku wa polîs jê re îşaret dikin, da ku ji bo ku ew ereba xwe li kêleka rê bide sekinandin!

Îcar ew îşareta polîs, dike ku, ew, weke ku kûzekî ava cemidî, qerisî bi ser serê qereçîyê reben de birjê, lê belê tu çare tune û ew ji mecbûrî disekine. Îcar qudûm şikestî û bi awirnî vala û bê çare ew li polîsan dinêre. Polîs bi awirnî ne zêde pozîtîv li wê temtêla wî dinêrin û jê dipirsin: Gelo, ji kerema xwe re hûn dikarin ehlîyeta xwe nîşan bidin?  

Îcar mêrikê qereçî, wê kefte lefta, wê zor û zihmetîya ku wî ji bo ehilyetê kişandibû, tev di çend sanîya de û weke şirîta fîlm di ber çavên wî re derbas dibe û pir hêrs dibe û bi dengekî tona wî piçekî bilind û bihidet û hinekî jî bi uslûbekî îsyakar, lê belê dîsan jî ne zêde hişk, ew li polîsan dinêre û ji wan re dibêje: Ehlîyeta çi! Ez bi dehan car ketim sitajê, testê… Ma qey we tiştek da, ku vêga hûn wê dixwazin?   

 

Tebax 2006

Key Xusre.