Tiştek di wir de tune!

 

Li bacarekî Siwêdê jinikek qereçî, romî diçe dikanek, mixazeke mezin, ji bo ku ew hinek alava, lazmatiya ji xwe re bikire. Îcar weke ku tê zanîn, dikanên vêga ne weke yên berê ne, yanî ne weke; ”dikana Beko, ku du qalib sabûn bi tenê lê hebûn”. Dikanên vêga gelekî mezin in û gelek şiklê eşya, alava li wan tên firotin, yanî ji xwarinê bigre, cil, lîbas, tiştên elektronîk û hema bêje her tişt li wan tê firotin. Û gelek insan, yanî mişterî, di nava wan mixazan de di tevgerê de ne. Îcar ji alîyekî de, yên ku erebokê bi teker li pêşya wan û ew ji xwe re li tişta, yanî li ew eşyayên ku ji wan re lazime û yên ku ew dixwazin ji xwe re bikirin, ew wan dixin erebokên xwe û ji alîyê din de, yên ku selikên wan di destên wan de, di milên wan de û ew jî ji xwe re, di wan dikana de, vir de û wir de li ew tiştên ku ew dixwazin bistînin, ji xwe re li wan digerin.  

Îcar wextê ku dikan werê mezin bin û bi sedan mirov di nava wan de, di heraketê de bin, hingê hinek tiştê ne zêde baş jî diqewimin, yanî mesela bûyerên weke dizîyê jî rû didin, diqewimin.

Û ew dizîya dikanan, pir hindik hema bêje; ji temamê kategorîyên civatê, çi mezin çi piçûk, çi zengîn çi feqîr, û çi xerîb, biyanî, yan jî siwêdî, ango li ser wê yekê, mirov dikare nûçeyan, xeberan di derheqê dizîya dikanan de, bi rêya televizyona û rojnama, û hema bêje her roj bibîne, an jî di rojnaman de bixwîne.  

Îcar narkoman, pêxas û diz, ji xwe ne hewcî gotinê ye, yanî ew ”camêr”, ji xwe ew debara xwe bi piranî, bi dizîyê dikin, yanî, ji bo ku ew ´nemrin´, yan jî ji bo ku ew pera ji bo narkotikê peyde bikin, ew bi şiklekî ”mecbûrin” ku dizîyê bikin, yanî, dizî ji xwe meslekê wan e û di fêm kirina diziya wan de, mirov zêde zehmetî jî nakşîne.   

Lê eger ku mirov di vê navberê de, ew talana bi milyonan, ya dîrektorên, yanî midûr û şefên fabrîka, şirketa, an jî şefên Skandîya, yan jî birokratên mezin, an jî wezîr û walîyan, û dîsa yan jî, mesela wek serokê Amnesty Înternasyonal û hwd, deyne alîyekî… Yanî, fêm kirina wê dizîya, wê talana van ”camêran”, yên ewqas çavbirçî, an jî ji bitrî, ne weke ya ew ”camêrên” li jorê rehet û hêsan e!     

Îcaar wextê kû dizî li dikana zêde dibe, dikandarî jî mecbûr dibin ku ew jî, ji xwe re hinik tedbîrê ewlekarîyê bistînin, yanî mesela, weke peyde kirina casûsa. Û ew mirovên ku casûstîya dikana dikin, bêşik hinik awayên wan yên xebatê hene û yek ji wan awaya jî ew e, ku ew jî cilê sivîl li wan in û ew jî weke mişrerîyên din, an erebokek li pêşîya wan e û yan jî selika wan di destê wan de ye û goya ew jî ji xwe re danûsitandinê dikin. Awayekî din jî ew e, ku ew casûs di oda de, li ber kamera ne û ew, wan mirovên ku ew ji wan şubhe dikin, ew wan dişopînin û bi wî awayî, ji bo ku ew bikarîbin dizan bidin girtin û qet nebe hinekî dizîyê kêm bikin.     

Li Siwêdê jî, hem di nava siwêdîyan de û hem jî di nava cihê cihê xelkên din de, yanî di nava xerîban û maciran de jî û ji xwe ji bo xwedîyê dikanan ne hewcyî gotinê ye, ku di mesela dizîyê de, şaş rast biheq bêheq, ji qereçîyan zêde gazin tên kirin, ango ku ew pir dizîyê dikin, çi diziya dikana û çi jî ya wekî din.

Îcar ew gazin û tewanbarî, yên di derheqê qereçiyan de, dibe ku piçekî para rastîyê jî tê de hebe, yanî mesela ew, yanî qereçî, îstisna ne tê de, ew tu karî nakin, yan jî pir hindik ji wan kar dikin û ew jî dibe ku ew îdîayek ne zêde vala ye û ji ber wê yekê jî, çavên casûsên dikana bi piranî û ji her kesî zêdetir li ser wana ye.

Û rojek ji rojan, yan jî carek ji caran, wexta ku jinikek qereçî li mixazê û ereboka wê li pêşya wê û ew ji xwe re vir de û wir de û li viyalî û li wiyalî li tiştan dinêre, lê belê bêyî ku haya wê ji bayê felekê hebe, yanî ji casûsên dikanê hebe.  

Casûsekî dikanê, ew jî weke mişterîya selika wî di destê wî de, lê çavên wî li ser jinika kereçî ye û ew dibîne ku jinika qereçî, ya ku fîstanê wê yê tradîsyonel, yê bi qerme û pir giran û yê ku hetanî erdê dirêj lê ye (Zigenar kjol), û ew kirasê ku ew jinik bizor di binî de dimeşîya, ku bê wê çawa tiştekî bi lez xiste binê fîstanê xwe.  

Îcar piştî bêhnikekê, piştî tûrekê, du tûran li dikanê, ew jinik diçe ber bi kasê ve, ji bo ku ew tiştên, alavên ku wê ji xwe re sitendîbû û xistibû ereboka xwe, perê wan tiştan bide.

Lê li ber kasê ew perê hinik alavên ku wê xistibû erbê dide, lê bêguman ew, yê bin fîstan nade û ew dixaze bimeşe û bi rêya xwe de here. Lê belê nobedar, bekçî wê didin seknindin û jê re dibêjin: guman heye ku we tiştekî xistîye binê fîstanê xwe û ew bi destan binê fîstanê wê îşaret dikin, ango ku tiştek di binê wir de heye.

Bêguman jinik wî tiştî înkar dike û bi awayekî ji xwe pir razî, ji wan re dibêje: şaşîtîya we heye, tu tiştek di wir de tune! Ê yê casûs bi çavên serê xwe dîtiye, ku wê jinikê alavekî xistîye binê fîstan xwe û disan ew tekrar dike: em dibên dibe ku tiştek di wir de hebe, îcar ya baş ew e ku tu wî tiştî derxî û perê wî bidî!   

Lê jinika mirtib misêwa înkar dike û ji wan re dibêje: qey weki din karekî we tune, me ji we re got ku tu tiştek di wir de tune! Û îcar bi wî awayî ew nîqaş, ew xire cir, ew minaqeşe û ew gengeşe dom dike, yanî nobedar û casûsên dikanê jê re dibjin: tiştek di wir de heye û jinika qereçî jî ji wan re dibeje: tu tişt di wir de tune!

Îcar; Heye! Tune ye! Heye! Tune ye!...

Û hema carekê jinika qereçî ji nişka ve û bi herdu destan, ji pêş ve radihêje dawa fîstanê xwe, yê qerme kirî û heta ser singa xwe hildide jor û bêyî ku derpîyê piçûk lê hebe û ew ji wan re dibêje: de lê binêrin! Ma min ji we re negot ku tiştek di wir de tune! Û ew pêre pêre dawa fîstanê xwe dadixe xwarê. (Û ew helwesta ku jinika qereçî nîşanî wan dide, îcar ew yek di kultura wan de; heqareta, rûmetşikandina herî mezin e, yanî gava ku jinek heya xwe, organê xwe yê cinsî nîşanî mêrekî bide).   

Û bi wî heraketê wê jinika qereçî, yê ji nişka ve, mêrikên nobedar hinekî şok dibin û dinêrin ku heqîqeten ne derpîyê piçûk lê û ne jî ´tiştek` di wir de heye!

 

Tebax 2006               

Key Xusre